Bir yönetmeni, akımı veya oyuncuyu bazen o kadar yanlış bir filmle tanırız ki, o film yüzünden ya beklentimiz çok yükselir ya da tamamen hayalkırıklığına uğrayıp bir daha hiçbir filmini içtenlikle izleyemeyecek hâle geliriz. Bu nedenle, sinemayla bir gönül bağı kurarken, sinema tarihinde belli bir yer edinmiş yapımları izlerken, eserlerin önemini kavrayabilmemize yardımcı olacak ve bize yol gösterecek bir rehbere ihtiyaç duyarız. Bu rehber kimi zaman sinema zevkine ve bilgisine güvendiğimiz bir arkadaşımız kimi zaman internette yaptığımız detaylı bir araştırma olabilir. Bu ihtiyaçtan yola çıkarak, yanlış sıralamayla izlendiği takdirde sinemaya olan inancın kırılmamasını sağlamak, hatta haydi misyonumuzu biraz abartalım, büyük hayallerle izlemeye başladığınız bir film yüzünden hayattan soğumanızı önlemek amacıyla sinemaya yön veren, eşsiz değer katan, sinemaseverlerin ve sinefil adaylarının mutlaka izlemesi gereken yönetmenler, akımlar ve oyuncuların yapıtlarını anlamak için en iyi başlangıç olabileceğini düşündüğümüz yapımları ve mutlaka izlenmesi gereken filmlerini de sıralayacağımız bir köşe hazırlamaya karar verdik. Böylelikle, köşemizin ilk konuğu Tayvan sinemasının önde gelen yönetmenlerinden Tsai Ming-liang oldu.

Malezya’da doğup 20 yıl yaşadıktan sonra Tayvan’a yerleşen yönetmen 1977 yılında Taipei’deki Çin Kültür Üniversitesi’nin Drama ve Sinema bölümünden mezun oldu. 1989-91 yılları arasında Hong Kong’da tiyatro oyunları düzenledi ve yönetti. Bu yıllarda aynı zamanda ilk televizyon filmini de çekti ve böylece sinemaya adım attı. Tsai Ming-liang, yıllar içinde konvansiyonel anlatı sinemasının dışına çıkan, sinemanın varlığını düşündüren ve işlevinin sınırlarını zorlayan yapıtlarıyla dünyaca tanınan bir yönetmen oldu. Kendi ülkesi kadar dünya sinema tarihinde de alışılmışın dışında ve bir o kadar da büyüleyici etkide sinema yapımlarına imza atan yönetmenin filmografisi belli bir açıdan oldukça tutarlı olmakla birlikte bir o kadar da deneysel ve daima yenilikçi. Yönetmen yıllar içinde diyalogdan, konvansiyona uygun kolaylıkla anlaşılabilir film evreninden, hikâyeye hizmet eden sinematografiden ziyâde; zamanı ve mekânı ancak sinematik aygıtla yapılandırabileceği ve form denemesi uygulayabileceği yaratıcı bir sinema yapısı ortaya koydu.  Bazı yapımları ontolojik bağlamda sinemadan taşıp video sanatı ve performansı da kapsadığından, ilk kez izleyecekler için yönetmenin filmografisi hakkında yanıltıcı olabilir. Bu nedenle, Tsai Ming-liang sinemasını temel seviyede tanımak, yönetmenin neleri gözeterek film yapmayı tercih ettiğini anlamak için en öne çıkan yapıtlarını size sunuyoruz.

Başlamak İçin En İyisi: Yalnız Yatmak İstemiyorum – Hei Yan Quan (2006)

Yönetmenin doğduğu ülke Malezya’da çektiği ilk filmi Hei Yan Quan, anlatısı nedeniyle kalbinizi kıracak ve hiç olmadık yerden yeniden iyileştirecek bir film. Ancak anlatı dediğimiz için kafanız karışmasın, çünkü yönetmenin tıpkı diğer filmleri gibi Hei Yan Quan da karakterlerin başlarına gelen olaylar üzerinden çerçevelenen, lineer bir anlatı sunan ve hikâyeye odaklanan bir film değil kesinlikle. Belki de Tsai Ming-liang’ın en heyecan verici tarafı da sinemasındaki bu özgürlük hâli, çünkü izlemekte olduğunuz şeyden gözlerinizi alamamanızın nedeni, filmin sürükleyici hikâyesi değil (ki izleyebileceğiniz en ama en sürükleyici hikâyelerden birisidir), film evrenindeki olayların yarattığı küçük meselelerin sizi doğrudan sinema deneyiminin kucağına atması. Yine de filmin hikâyesinin birçok anlatı sineması örneğinden daha karmaşık ve derin bir anlatı sunduğunu söylemek gerekir. Lee Kang-sheng tarafından canlandırılan iki ayrı karakterin üzerinden ilerleyen iki paralel hikâyede, felçli bir adamın annesi ve bakıcısı ile yaşamını izlerken diğer yandan evsiz bir adamın başına gelen kötü bir olaydan sonra kendisine yardımcı olan adamla ilişkisini izliyoruz. Film bittikten sonra başka birisine filmi anlatmak isterseniz bir önceki cümle gibi bir özet çıkarmanız mümkün olmayabilir, çünkü aslında izlediğimiz şey tüm bu hikâyenin dışında kalan bir “şey”: yıllar içinde sinema ustalarının, sinema izleyicisinin “sıkılmaması” için sıkıştırıp kompakt hâle getirdiği “sinematik zaman”ın umursanmadığı ve hikâyeye hizmet etmeyen, bu yüzden de “fazlalık” gibi görülen her anın kıymetinin bilindiği bir sinema deneyimi. Tsai Ming-liang, Hei Yan Quan’da çarpıcı ve büyüleyici bir anlatı sunarken, şimdiye dek izleyiciyi ilgilendirmediği düşünülerek bize gösterilmeyen her şeyin mucizevi cazibesini kendi dehasının desteğiyle film evreni yaratacak boyuta getirebiliyor. Hem belli bir anlatıyı takip ettiği için çok zorlayıcı bir deneyim sunmadığını düşünerek, hem de yönetmenin alamet-i farikası olan hemen her filminde görebileceğimiz unsurları taşıdığı için Hei Yan Quan, “Tsai Ming-liang’ı merak ediyorum ama nasıl başlarım bilmiyorum” diyenlere göre uygun bir başlangıç.

Sonra Ne İzlemeli?

Eğer yukardaki öneriyi dikkate alıp Hei Yan Quan ile yola başlarsanız ve film sizde ufacık bir heyecan uyandırmazsa hayatınıza Tsai Ming-liang’sız devam edebilirsiniz. Ancak bu yönetmende sizi cezbeden bir dil arayışı, hatta belki de dilin ötesinde bir dünya ve sinema varlığı olduğuna dair bir fikir edindiyseniz mutlaka yola devam etmelisiniz çünkü izlediğiniz ilk film hazineden bir mücevher sadece. Yine birçok kısa filmi, belgeseli ve televizyon filmi, sanal gerçeklik denemeleri bulunan yönetmenimizin aşırı üretici olduğunu da kabul ederek birkaç filmini önplana çıkarabiliriz. İki apartman dairesini birbirine bağlayan bir tavanın ya da zeminin ortasında açılan deliğe giriş yaptığımız Delik – Dong (1998), aile yaşantısına dair olabilecek en hoyrat hikâyeyi suratımıza fırlatırken duvarlarından arzuların aktığı Nehir – He Liu (1997), karpuzlara dair duyduğumuz sevecen ve ferahlatıcı hissin böylesine bir  yapışkanlık ve bastırılamayan arzuları kapsayacağını asla tahmin edemeyeceğimiz Serseri Bulut – Tian Bian Yi Duo Yun (2005), Aşk, tutku ve ihtirasın aidiyetsiz bir evin tabanını kaplayan suyun üzerinde gezinen plastik bir terlik aracılığıyla damarımıza zerkedildiği Neon Tanrı – Qing Shao Nian Nuo Zha (1992) mutlaka izlenmesi gereken Tsai Ming-liang filmleri.

Nereden Başlamamalı?

Sanırım bu köşenin en önemli kısmı burası çünkü nereden başlamamalı sorusunun altında “hiç mi izlememeli” gibi gizli bir soru da yatıyor. Ayrıca bu kısımda esas amaç “işte tam olarak bu filmle başlarsanız bu yönetmenin/akımın/oyuncunun sinema evrenine dair çok da gerçekçi olmayan fikirlere kapılabilirsiniz” diyebilmek. İlerleyen zamanlarda bu köşede belki de bir başyapıt olan birçok film yer alacak, ama bu başyapıtlar yeni bir evrene giriş yaparken o evreni tanımlayan temel unsurları içermediği için ilk izlenmesi gereken film olarak size sunulmayacak. Bu açıklamayı yapma gereği duyduktan hemen sonra Tsai Ming-liang’ın hangi filmiyle başlamamalı sorusuna vereceğim yanıt sinema-performans-video sanatı sınırlarında gezinen ilginç bir yapım olan Walker serisi ile Tsai Ming-liang’ın sinemasına dair çok fazla doğrudan ipucu vermediğini düşündüğüm Walker (2012) ve Xi You (2014). Xi You’da efsanevi oyuncu Denis Lavant’ın da yer aldığı bu seride, bir keşişin şehrin içindeki keşmekeşin arasında yavaşça yürüyüşünü izliyoruz.

Bonus: The Deserted VR

Olağan şartlarda köşemizde böyle bir bonus kısmı olmayacak ama Tsai Ming-liang’ın sinemasına ve filmografisine dair önemli bir gösterge olduğunu düşündüğüm için ekleme zorunluluğu hissettim. Yönetmen en başta da belirttiğim gibi aslında kökeni tiyatroya dayanan bir eğitimden geliyor ve sinemaya olan bakışının da belki biraz sıradışı olması bundan kaynaklanıyor olabilir. Bu bağlamda, onca sinema yapımından sonra bir sanal gerçeklik filmi yapmış olması aslında şaşırtıcı değil, çünkü yönetmen sık sık farklı medyumların sınırlarında geziniyor ve o sınırlar üzerinden medyumu tanımlayan unsurları kendine has bir uslupla yeniden şekillendiriyor. Hatta tam olarak onun anlatı evreni tam da bu nedenle eşsiz ve cazibeli bir hâl kazanıyor.

Not: “Nereden Başlamalı” köşesi www.bfi.org.uk sitesinde yer alan “Where to begin?” köşesi temel alınarak hazırlanmıştır.

Daha yazı yok.
Filmloverss.com size daha iyi hizmet sunmak için çerezleri kullanır. Sitede gezerek çerezlere izin vermiş sayılırsınız. Ayrıntılı bilgi