Array ( [0] => 9 [1] => 38 [2] => 7467 [3] => 10 [4] => 832 [5] => 11 [6] => 1237 [7] => 1875 [8] => 1125 [9] => 15422 [10] => 12794 [11] => 13 [12] => 708 [13] => 7468 [14] => 14 [15] => 208 [16] => 15421 [17] => 1859 [18] => 15423 ) test Array ( [0] => 2692 ) test
Ölüm Kararı
Rope
1948 - Alfred Hitchcock
80
A.B.D
Senaryo Hume Cronyn, Arthur Laurents, Ben Hecht, Patrick Hamilton
Oyuncular John Dall, Farley Granger, James Stewart, Joan Chandler
Utku Ögetürk
Rope, her yönüyle bir Alfred Hitchcock filmidir. Hem teknik özellikleriyle hem de alt metniyle hem döneminde hem de kendisinden sonra gelecek yönetmenler için ders niteliğinde bir başyapıttır.

Rope

Alfred Hitchcock’un ilk renkli filmi Rope, yönetmeninin filmografisinde de apayrı bir yerde konumlanır. İngiliz yazar Patrick Hamilton’ın aynı isimli tiyatro eserinden uyarlanan film, John ve Farley isimli iki öğrencinin felsefi bir düşünceyi kanıtlama, kendilerini öğretmenlerine ispat etme ve içlerinde oluşan hazzı doruğa çıkarmak gibi amaçlarla işlediği cinayeti ve bu cinayet sonrasında yaşananları konu alır. Rope’u incelerken, çekildiği dönemi göz önüne alarak teknik özelliklerini, alt metnini ve Hitchcock sinemasındaki yerini ele almak gerektiğini düşünüyorum.

Alfred Hitchcock, Psycho’da sinema tarihinin en sıra dışı hamlelerinden birini yaparak, ana karakteri filmin ilk bölümünde öldürmüş ve filmin sonuna kadar katilin kimliğini gizlemiştir. Rope’da ise Hitchcock yine sıra dışı bir hamle yaparak genelde cinayetleri filmin sonunda görmeye alışan seyirciyi ilk sahneden şoke eder; katilleri de cinayeti de filmin açılışına yerleştirir. Hitchcock filmlerinde alıştığımız gizem teması yerini alışagelmedik bir gerilime bırakırken, bu kez gizemi çözmesi gereken seyirci değil, filmde yer alan karakterlerdir.

Rope, yukarıda da bahsettiğim gibi Patrick Hamilton’ın aynı isimli tiyatro eserinden uyarlanmıştır. Lakin film daha derinlikli bir hikayeye, yaşanmış bir olaya dayanır. 1924 yılında, Chicago Üniversitesi’nde okuyan Leopold ve Loeb isimli iki öğrenci 14 yaşındaki Robert Franks’ı katleder. Nietzche’nin üstün insan felsefesinden ve Böyle Buyurdu Zerdüşt isimli eserinden etkilendikleri söylenen iki öğrencinin işlediği cinayet aynı zamanda yüzyılın cinayeti[1] olarak da kabul edilir. Bu olay 1929 yılında Patrick Hamilton tarafından kaleme alınarak tiyatroya uyarlanır ardından ise Hitchcock ilk kez bir filmin yapımcısı -resmi olarak[2]– olur ve Rope’u beyazperdeye uyarlar. 80 dakika uzunluğundaki film, hikayeyi gerçek zamanlı anlatır yani anlatılan hikayenin uzunluğu da 80 dakikayı kapsar. Tek mekanda geçen film, neredeyse kesintisiz olarak çekilmiştir. Çekildiği dönemi göz önüne alacak olursak Rope’un ne kadar önemli ve deneysel bir film olduğunu daha iyi anlayabiliriz. Kim Newman’ın Ölmeden Önce Görmeniz Gereken 1001 Film isimli eserde bahsettiği üzere “Alfred Hitchcock şöhretini şovmenliğine ve korku filmlerine borçlu olmasına rağmen, en deneysel ticari film yönetmenleri arasında yer almaktadır.” Bu anlamda deneysel bir film olarak görebileceğimiz Rope seyirciye için olduğu kadar, Hitchcock’un kendisinden sonra gelecek yönetmenler için de çektiği bir filmdir.

Hitchcock’un 80 dakikalık süresi boyunca toplamda 10 plandan oluşan filmi bu kesintilerin hiçbirini seyirciye hissettirmez. Bu anlamda sinema tarihinde ilk olma özelliğinden söz edebileceğimiz Rope’da, her biri yaklaşık 8-10 dakika arası süren uzun planlar yer almaktadır. Ve bu uzun planlar arası geçişler, ustalıkla hazırlanmıştır. Bu geçişler genellikle kamera duvara doğru yönelirken yapılır ve kamera hareketine arkası dönük karakterler üzerinden devam eder. 80 dakika boyunca tek mekanda geçen filmin seyirciyi sıkabileceğini düşünen Hitchcock, bu sebeple kamerayı neredeyse sürekli hareket ettirerek seyircinin dikkatinin dağılmamasını sağlar. Tabii ki seyircinin dikkatinin bir dakika bile dağılmamasının tek sebebi sadece bu da değildir. Odada katillerin dışında sadece seyircinin yerini bildiği bir ceset vardır ve Hitchcock, filmin geriliminin düştüğü her bölümde yan karakterlerden bir tanesini cesete yaklaştırarak geriliminin artmasını sağlar. Bu mükemmel bir yöntemdir; katiller “kusursuz cinayet”e imza atmanın orgazmını yaşarken Hitchcock da o anda kılını bile kıpırdatmadan “kusursuz gerilim”i keşfetmenin orgazmını yaşamaktadır.

rope-planlar-filmloverss

Planlar

“Bir insanı öldürme gücü en az onu yaratma gücü kadar tatmin edici olmalı.”

Nietzche insanı, hayvan ile üst-insan arasında bir yerde konumlandırır. Film boyunca bu üst-insan kavramından etkilenen iki karakterin, hocalarının retorik konuşmalarından da etkilenerek böyle bir suça yöneldikleri gözler önüne serilir. Hitler örneğine varan diyalogların bulunduğu filmde, sıradan insanın varlığının gereksiz olduğu, bu insanların yaşamalarındansa ölmelerinin daha mantıklı bir seçenek olduğu vurgulanır.

1948 yılında vizyona giren film o dönemin sansür kurulunu geçtiği için şanslı sayılmalıdır. Filmdeki diyalogların hiçbirinde geçmese de film alt metninde eşcinsel iki sevgiliyi barındırır. Filmin vizyona girdiği ilk yıllarda bu konu bir film okuması olarak görülebilecekken ilerleyen yıllarda, eseri senaryolaştıran Arthur Laurents tarafından da onaylanmıştır. Hikayenin içine serpiştirilen bu detay Alfred Hitchcock’un kaçırmayacağı bir fırsattır. Filmi dikkatle izleyecek olursak iki erkek arasındaki bu ilişki alışagelmedik şekilde seyirciye doğrudan verilir. Bu sahneleri ve diyalogları incelemeye filmin açılış sekansından başlayabiliriz. Cinayetin işlendiği ilk andan başlayacak olursak filmin açılış sekansının iki karakterin yaşadığı orgazmı temsil ettiğini söyleyebiliriz.

rope-acilis-sekans-filmloverss

Açılış Sekansı

Orgazm sonrası yaşanan pişmanlık hissi filmin ilerleyen bölümlerde Philip (Farley Granger) üzerinden verilecektir. Toplumun her kesiminden bireylerin -genç, yaşlı, kadın, erkek- karakterlerin hayatına dahil olmasından itibaren ise karakterlerin eşcinsel kimliklerini saklayarak, bunu toplumdan gizlediklerini ve bunun ortaya çıkmaması için çaba sarf ettiklerini söyleyebiliriz. Tek yatak odası bulunan ve beraber yaşayan bu iki erkeğin arasındaki ilişki filmin diyaloglarına ustaca serpiştirilmiştir. Ukala ve bu gizlilikten haz alan karakter Brandon’ın, Philip’i gerçekleri itiraf etmesi için zorladığı, Philip’in ise bu baskı altında yalan söylemeye mecbur kaldığı diyalog dikkat çekicidir.

Brandon: “Üç yıl önce Connecticut’ta annemin evindeydik… Tavuk yiyecektik… Philip bahçede tavuk yakalayıp boğazını sıkmakla meşguldü. Ama o sabah eli biraz hafif kalmıştı…”

Philip: “Hayır, yalan! Ben hayatımda tavuk boğazlamadım.”

-Bir önceki sahnede Janet’in Philip’in tavuk yememesine Freudyen okuma yaptığını da atlamamak gerekiyor.-

Bu noktada, yukarıda ele aldığımız maddeleri bir araya getirecek olursak açılış sekansında ikilinin yaşadıkları sevişme sonrasında sakladıkları cesedin, karakterlerin eşcinsel kimliklerinin bir metaforu olduğunu açıkça görebiliriz. Film boyunca yaşanan gerilimin odak noktasında, iki karakterin gizledikleri kimliklerinin ortaya çıkması olduğunu söyleyebiliriz.

Yazının başında belirttiğimiz teknik özellikler sebebiyle planların uzunluğu oyuncuları film süresince bir hayli zorluyor. Özellikle Farley Granger’ın oyunculuğu odada bulunan diğer oyuncuların, özellikle de James Stewart’ın yanında gerçekçilikten uzak bir görüntü vermesine sebep oluyor. Fakat özenle yazılmış diyaloglar ve görüntü çerçevesi içinde yer alan unsurların ustaca düzenlenmesi oyunculuklarda yaşanan aksamaların seyirciye geçmesini engelliyor diye düşünüyorum. Nitekim, seyirciyi yorabilecek uzun felsefi diyalogların varlığı dahi filmin temposunun düşmesine izin vermiyor. Bu konuda öznel bir yorum yapacak olursam bir yandan diyalogları dinlerken bir yandan da odanın içinde olan biteni izlemek ve herhangi bir detayı bile kaçırmamak için yoğun bir çaba gösterdim ve bu bende ekran başında bir filmi değil, salonda tiyatro oyunu izliyormuşum hissiyatı yarattı.

Son tahlilde Rope, her yönüyle bir Alfred Hitchcock filmidir. Hem teknik özellikleriyle hem de alt metniyle hem döneminde hem de kendisinden sonra gelecek yönetmenler için ders niteliğinde bir başyapıttır.

[1] Wikipedia, “Leopold and Loeb Case” https://en.wikipedia.org/wiki/Leopold_and_Loeb#cite_note-2

[2] Wikipedia, Rope “Film Hakkında Notlar” https://tr.wikipedia.org/wiki/Ölüm_Kararı_(film,_1948)

[3] Newman Kim, “Ölmeden Önce Görmeniz Gereken 1001 Film” s.233



MAİLİNİZ VAR
Sinema dünyasından son haberlere herkesten önce
ulaşmak için mail listemize üye olabilirsiniz.
Üye Ol