Mulholland Drive’ı bir “rüya” gibi görmek filme yapılabilecek en büyük haksızlık. Aksine film, uykuyla uyanıklık arasındaki hayal gibi; gerçekliğin yıkımlarından kurtulmuş ama uykunun teslimiyet, akıntıya bırakma haline henüz ulaşamamıştır. Mulholland Drive arada, araftadır; gerçekliği ve rüyayı inkâr eder ama David Lynch bilinç ve hayal gücü fırçalarıyla filmi resmeder.

Mulholland Drive’ı tırmanmak Hollywood’un başarı basamaklarıdır; yukarıdaki malikane sahip olacağın şöhreti, parayı simgeler ve ona ulaşmak için yarışırsın; sağındaki rakip aracı geçmeye çalışıp dar virajlardan yuvarlanmayarak. Yavaşlarsan kaybedersin ve köhne bir evde başaramamış bir oyuncu olur, unutulursun fakat hırslıysan gaza basarsın, ölümü göze almalısın. David Lynch Hollywood’un ölü bedenini açıyor önümüzde, çürümüş cesedin içine bakıyoruz. Lynch’in otopsisi kuralların dışına çıkıyor, anlatı alışılageldik bir formatta değil ve ilk kez izleyen seyirci için idrak etmesi güç olabilir çünkü yönetmen filmi yeniden kurgulamayı seyirciden bekliyor. David Lynch, Hollywood’un benimsediği ve zorla kabul ettirmeye çalıştığı anlatıdan, kurgudan, gerçeklikten soyutlayarak Hollywood’u anlatıyor. Filmin öyküsü detaylarda var oluyor; objelerde, yakın planlarda, gerçekliği kıran oyunculuklarda…

Lynch klasik bir anlatı kurmasa da karakterleri, uzamı ve janrı filmin başında belirliyor: Mulholland Drive’da yol alan lüks araç yolda durur; şoför ve yanındaki adam arka koltuktaki kadına silâh çekip onu araçtan çıkarmaya çalışırlar fakat yolda yarışan iki araçtan biri limuzine burun buruna çarpar. Araçtan sağ çıkan kadın Los Angeles’a iner. Tatile çıkan yaşlı bir kadının evine sığınır ve yaşlı kadının oyuncu olmak üzere şehre gelmiş yeğeni Betty ile tanışır. Anlatı öyküden bağımsız birçok sahneyle kopuyor gibi gözükür ama Betty’nin oyunculuk kariyeri ve kendini Rita olarak isimleyen ve kaza yüzünden hafıza kaybı yaşayan kadının gizemini çözmek üzerinden şekillenir. Film nasıl apaçık değilse sinopsisi de nokta atışı yaparak iletmek bir o kadar zor. Öyküyü anlamlandırmak için sadece olay örgüsünü takip etmeye çalışmak yetersiz; hatta baştan kayıp. Olay örgüsüne ek olarak bağımsız gibi görünen sahneleri, objeleri anlamak çok önemli çünkü filmin gerçeklik algısı kırıldıktan sonra Lynch’in önceden etrafa serptiği ipuçları filmi okunur kılıyor.

***Yazının buradan sonrası spoiler (keyif kaçırıcı detay) içerir*** 

Mulholland Drive: Gerçek ve Hayalin Jitterbug* Dansı

Gerçeklik ve hayal olgularının Betty’nin aklında iç içe geçmiş olması hem karakteri hem de ona can veren Naomi Watts’ın performansını ön plana çıkarıyor. Betty, Los Angeles’a büyük bir yıldız olmaya gelmiş, saf görünümlü taşralı bir kadındır fakat Naomi Watts’ın filmin başındaki performansı karakteri sahte bir havaya bürüyor; mimikleri ve dili zorlama. Lynch gibi bir yönetmenin neden böyle bir tercih yaptığı sorgulanabilir; ne de olsa o dönemde Naomi Watts bilinen ve takdir gören bir aktris değil. Yalnız film ilerledikçe Betty yılan gibi deri değiştiriyor. Girdiği oyuncu seçmesinde görselleştirdiği tutkusuyla ilk tabakasını üstünden atıyor. Tutkunun kıvılcımı karakterin hayali kurgusunu yıkıma götüren başlangıç anı. Betty Diane’e dönüşürken Watts’ın performansı da yükseliyor. Betty ne kadar sahteyse Diane o kadar “gerçek”. Kadın hakikatin izlerini fark ettikçe kimliği ortaya çıkmaya başlıyor ve Diane’e dönüştükçe Watts devleşiyor ve bir anlamda filmin ilk yarım saatindeki korkunç performansının da düşünülmüş ve oynanmış olduğu anlaşılıyor.

Naomi Watts’ın böylesi bir performansı iletmesindeki en büyük yardımcısı sinematografinin karakterin iç dünyasını planlarla yansıtabilmesi ve hakikat-hayal arasındaki aksı bir kırıp bir onarması. Böylesi akışı bozan ve anlamlandırmayı zorlaştıran bir yapımda yakın çekim planlar karakterlerin akli ve duygusal reaksiyonları aktarmada önderlik ediyor. Betty’nin yönetmen Adam ile ilk defa karşılaştığında gözlerine yönelmemiz karakterin nasıl etkilendiğini anlatmakta etkili bir silâh. Biz seyirci olarak dışarıdan röntgenliyor olsak da perdenin ardındaki kişiler yer aldıkları dünyayı kendi benlik sınırlarından gözlemliyorlar ve bireyin bilinci olduğunu hatırlamamız için en etkili yöntem gözlerinin ta içine bakabilmek. Bu sayede uzamdan soyutlanıyor ve bireyin içine, bakış açısına çekilebiliyoruz. Diane’in çöküşüne geldiğimizde yine gözlerine detay yakın çekimle bir daha bakıyoruz; deliliğinin zirvesine… Yakın planlar bize karakteri tanıttığı gibi kamera onlardan uzaklaştığında yani mekâna geri çıktığında hakikat ve hayal arasındaki sınırı plan ve açılar, renk paleti ve odak ile tanımlıyor. Fakat filmin girişi ve sonucu arasında görsel bir bütünlük söz konusu. Kamera çıktığı ve vardığı noktayı benzeştiriyor; kendi çizdiği sınırı, hayalle hakikat arasındaki aksı kırıyor. Betty/Diane’in tutkusu ve saplantısı, sevgisi ve intikam güdüsü, kendini ve Camilla’yı bir diğerinden yola çıkarak yeniden yaratmasını izlerken benzer çekimlerle karşılaşıyoruz. Rita nasıl taktığı perukla Betty’ye benzemeye başlıyorsa filmin sonuna yaklaşırken sinematografi giriş sekanslarındaki görsel dile geri dönüyor.

Mulholland Drive, David Lynch zekâsı, neo-noir janrının bükümü ve başarılı karakter portreleriyle Hollywood’u sektörel kimliğinden uzaklaştırarak, algısını yerle bir ederek karanlık tarafını gözler önüne seren bir film ve yapımı sinema dünyasında biricik bir mevkide görmek yerinde bir yaklaşım olur. Film başından itibaren öykü bütünlüğüne dair ipuçları verir ve seyirciyi janrın bir detektifi gibi görerek parçaları birleştirmesini bekler. Seyirci sinema salonundaki pasif bir alıcıdan daha fazlasıdır. Bu bağlamda sadece sinematik ögeler (sinematografi, ses/müzik, anlatı vb.) bükülmemiştir, sinemanın ürün-tüketici ilişkisini de geleneksel algıdan uzaklaştırarak yeniden tanımlamıştır. David Lynch’in düşünme biçemine, özgün anlatıya, Naomi Watts’ı bugünlere getiren çıkış noktasına bakmak ve film izlerken düşünebilmek için Mulholland Drive kesinlikle kaçırılmaması gereken bir film.

*Jitterbug: Filmin açılış sekansındaki dans eden çiftlerin yaptıkları dansa verilen isim.

 

Daha yazı yok.
Filmloverss.com size daha iyi hizmet sunmak için çerezleri kullanır. Sitede gezerek çerezlere izin vermiş sayılırsınız. Ayrıntılı bilgi