Günümüzün gerilim prenslerinden biri David Lynch! Yaptığı filmlerdeki kendine has melodileri ve kokuları çoğu kişi için direkt tanıdık gelir fakat bu tanıdık geleni tarif etmek her zaman zordur. Tıpkı bir parfüm kokusunu duyduğunuzda tanıdık gelen ama nereden tanıdık olduğunu bilemediğiniz o gizemli ‘şey’dir Lynch! Bu yazı da bu ‘şey’ üzerine, açıklaması zor bir adam David Lynch üzerine!

Daha önce yazmış olduğum bir yazı da kelebek olan bir David Lynch‘ten bahsetmiştim. Sürreal bir yönetmen olarak Lynch’i ele almış ve bu ele alıştan önce bir tarihsellik bağlamında yolculuk yapmıştım. André Breton tarafından manifestosu yazılan sürreal akımın tartışmasını yapmadan önce gerçek ve realite kavramlarının arasındaki boşluktan ve kavram farklılıklarından bahsetmiştim. Bu yazımda da yine gerçek kavramı yerine realite kavramını kullanacağım. Realitede yaşanan kırılmalar ve çatlamalar alanlarını dolduran ve bu alanlarda kendine hayat damarı bulan sürreal akımı, realitenin dile gelmeyen noktalarında konumlanmış durumda. Özellikle -daha önceki yazımda da değindiğim gibi- rüyanın alanı sürreal akımı için vazgeçilmez bir alan ve kaynak olmuştur. Tarihsellik perspektifinden ilerledikten ve günümüze yaklaştıktan sonra sürrealizm için günümüzün prensi unvanına sahip Lynch’ten bahsetmezsek olmaz. Fakat sorun cümlenin içerisinde yatıyor. Evet, Lynch’ten sürrealizm hakkında kelam ederken bahsetmeliyiz ancak nasıl bahsedeceğiz. Lynch’in sinemasını nasıl dile dökebiliriz ve bu dile zor gelen cümlelerimizi anlamlı bir düzen içerisinde karşıya nasıl aktarabiliriz; sonuçta bahsettiğimiz kişi Lynch -açıklaması zor bir adam: David Lynch!

Jacob T. Swinney tarafından hazırlanan Not Directed by David Lynch videosunda David’in kelebek kanatlarından bahsetmiştim. Yönetmenin bir kelebek kanadı çırpışıyla sinema tarihinde değişen etmenler ve düşünceler -olasılıklar- ile Lynch sinemasından etkilenen filmlere video sayesinde bir göz atmıştık. Fakat bu seferki video biraz zorlu bir video. Zor olmasının sebebi ise yukarıda da bahsettiğim gibi açıklanması güç bir adam hakkında hazırlanmış bir video olması. Kevin B. Lee tarafından Fandor için hazırlanmış olan video, What Is “Lynchian”? ismini taşıyor. Lee videoyu hazırlarken de Dennis Lim tarafından kaleme alınmış David Lynch: The Man From Another Place isimli çalışmadan yararlanmış. Yaptığı video çalışmada Lee Lynchian olarak adlandırılan Lynch akımını biraz da olsa bazı çerçeveler ile çizmek ve bir yere oturtmak istiyor. Bunun için yaptığı tüm çalışmalar ve kolajlar bizi bir yere kadar götürse de aslında Lynchian denilen ‘şey’in elle tutulamayacağını bize gösteriyor. Bu öyle bir şey ki başka bir boyutla ilgili bir kuram gibi adeta. Tanıdık gelse de, bizi bir yerden yakalasa da açıklayamadığımız bir şey; kendi üstüne kapanan kendini kendi ile meşru ve anlamlı kılan bir şey Lynchian o yüzden bize ihtiyacı, bizim açıklamaya-anlamlandırmaya ihtiyacı olmayan bir şey!

david - lynch - filmloverss

Zor Bir Adam: David Lynch

Videoda da gördüğümüz gibi Lynch görüldüğü anda Lynchian dediğimiz tarza sahip kareler ile filmini, dizisini hayata geçiriyor. Gördüğümüz anda bir sahneyi o sahnenin Lynch elinden çıkma olduğunu kavrıyoruz fakat nedeni bilinmez bunu dile getiremiyoruz; neden öyle olduğunu anlamıyor, birine açıklayamıyoruz. İşte tam da bu noktada ben Lynch’e zor adam diyorum. Orada durduğunu bilsek de sözcüklerimizle ona ulaşamıyoruz.

Videoda Lee bizi bu sözcüksüzlükten kurtarmanın yöntemlerini öne sürüyor. Kadınların kırmızı ruju ve sahnede spot ışıklarının altında yaptıkları performanslardan tutun da otoyol metaforu ve bu otoyolun hep bir merak noktası olarak Lynch’in ögesi olduğunu video bize sunuyor. Aynı zamanda Lynch’in hep üzerine oynadığı o ‘sakin’ Amerikan kasabası figürünü de odak noktasına alıyor video. Bu sakin görünen ama Amerikan rüyasının aslında gerilimin üstünü örtmek için kullanılan bir motif olduğunu gösteren Lynchian okuması, sakinliğin altında aslında büyük bir kaosun olduğunu ve sırların yüzeye çıkmayı beklediği ve bir çatlak aradığı o ‘kasabayı’ parmakla gösteriyor; tıpkı Twin Peaks’te ve Blue Velvet’de olduğu gibi… Lynchian olarak adlandırılan Lynch’in tarzını ve okuması güç alt metinlerine meraklıysanız bu öğretici ve ufuk açıcı videoyu izlemenizi tavsiye ediyorum. Videoda beni en çok etkileyen nokta popüler kültür içerisinde bir Lynch okuması yapması oldu Lee’nin. Ortalığı kasıp kavuram ‘kitabı kapağına göre yargılama’ kadını Susan Boyle’u bir Lynch kadını olarak ele alan video beni perspektifimi bir nebze de olsa etkiledi, bakalım sizin yorumlarınız neler olacak?

Aşağıdaki video gizlilik sebebiyle açılmıyorsa, videoyu Youtube üzerinden izlemek için tıklayınız. 

https://www.youtube.com/watch?v=zz70i9g38tk

 

Daha yazı yok.
Filmloverss.com size daha iyi hizmet sunmak için çerezleri kullanır. Sitede gezerek çerezlere izin vermiş sayılırsınız. Ayrıntılı bilgi