En iyi direniş ve aşk şiirlerinin şairi; politik mücadeleyi hayatının ayrılmaz bir parçası olarak gören Pablo Neruda, sadece doğduğu toprakları değil tüm dünyayı düşünceleriyle ve kelimeleriyle derinden etkilemiştir. Ölümünden üç gün öncesine kadar yazmayı bırakmayan ve bize olağan üstü bir anı kitabı bırakan Neruda; Yaşadığımı İtiraf Ediyorum adlı otobiyografisinde şöyle der; “Benim hayatım, bütün hayatlardan oluşmuş bir hayattır. Bir şair hayatıdır.”

Şair olarak aramızdan ayrılmıştır belki ama şiir olarak, her mısrasında yaşamaya devam eder Neruda! Hayallerimizde, aşklarımızda ve direnişlerimizde…

“Yalnızlığa yenilmemek için sık sık hayaller kurulur, ama aslında neyin hayalini kurarsan kur; yalnızlık her hayalin sonudur.”

Fuga ve Tony Manero’nun ardından çektiği No, El Club ve Jackie ile muazzam bir filmografi inşa eden Pablo Larraín‘in Pablo Neruda’nın hayatını konu alan son filmi Neruda ile buluşmak için çok az günümüz kaldı. O vesileyle biz de unutmamızın mümkün olmadığı, Şilili şair Pablo Neruda’yı, hayatını ve şiirlerini bir kez daha okuyalım dedik. Gael Garcia Barnel’i müfettiş Óscar Peluchonneau, Luis Gnecco’yu  ise Neruda olarak izleyeceğimiz ve usta şairin hayatının önemli bir dönemine odaklanan Neruda’nın 10 Mart’ta vizyonda olacağını hatırlatalım.

10 Maddede Pablo Neruda ve Onun İlham Veren Hayatı!

Ricardo Eliezer Neftalí Reyes Basoalto’dan Pablo Neruda’ya!

pablo-neruda-7-filmloverss

Asıl adı Ricardo Eliezer Neftalí Reyes Basoalto olan usta şair, Şili’de dünyaya geldi. Demiryolu işçisi bir baba ile öğretmen bir annenin çocuğu olan Neruda; edebiyat kariyerine 13 yaşındayken La Manana adlı bir gazetede bazı makalelere katkıda bulunarak başladı. Ama esas adını duyuran başlangıcını, 1920li yıllarda ‘Pablo Neruda’ ismiyle yazmaya başladığında yapar. Çek şair Jan Neruda’nın anısına bu takma adı seçen şairin ismi daha sonrasında ise yasal olarak böyle kalmıştır. Adını neden değiştirdiğinin hikayesini ise Neruda şöyle anlatır; “Adımı 14 yaşımdayken, daha Santiago’ya gitmeden değiştirdim. Babam yüzünden. mükemmel bir insandı, gel gelelim, genellikle şairlere, özellikle bana karşı idi. Hatta işi kitaplarımı ve not defterlerimi yakmaya kadar götürdü. Onun görüşüne göre, mühendis, doktor, mimar olmalıydım, “çünkü” diyordu, “insanların bu gibi kimselere ihtiyacı var.” Oğullarının toplum içinde sivrilmesini görmek isteyen, orta sınıfın köylülükten gelme bütün insanları gibiydi. Yine babamın görüşüne göre, toplumda yükselmeyi başarmanın tek yolu üniversiteydi, serbest mesleklerdi.

Nerelerdeydin diye sorarsan
“Hep eskisi gibi”, diyeceğim.
Toprağı örten taşlardan söz edeceğim,
sürdükçe kendini harcayan ırmaktan;
ben yalnız kuşların yitirdiklerini bilirim,
gerilerde kalan denizi bilirim, bir de ağlayan
ablamı.
Neden ayrı adlarla anılıyor ülkeler, neden
günler
yeni günleri izliyor? Neden koyu bir gece
birikiyor ağızda? Neden ölüler?
Nereden geliyorsun diye sorarsan bölük pörçük
kelimelerle konuşmak zorundayım,
ağzı zehir gibi yakan araçlarla,
çoğu çürümeye yüz tutmuş hayvanlarla
ve avutamadığım yüreğimle.
Andaç değil yanımızda götürdüklerimiz
unutuşta uyuklayan sarımsı kumru değil,

yaşlarla kaplı yüzler,
boğazımıza yapışan eller
ve yapraklardan sıyrılan şey:
aşınmış bir günün karanlığı
acıyı kanımızda tatmış bir günün.
İşte menekşeler, işte kırlangıçlar
bize sevinç veren ne varsa,
geçici ve küçük duyarlıkların
yan yana göründüğü süslü kartpostallarda.
Ama bu sınırın ötesine geçmeliyim,
dişlemeliyim sessizliğin çevresindeki kabuğu,
ne karşılık vereceğimi bilemem:
öyle çok ki ölüler,
ve öyle çok ki al güneşle yarılmış hendekler,
ve öyle çok ki gemilere vuran miğferler,
ve öyle çok ki öpüşlerle kilitli eller,
ve öyle çok ki unutmak istediklerim.

İlk Kitabını Yayınlamak İçin Babasının Aldığı Saati Sattı

pablo-neruda-8-filmloverss

İsmini değiştirerek ‘değişimi’ her daim hayatının merkezine aldığını henüz daha gençken hissettiren Neruda, şiiri dünyayı değiştirmek için bir kıvılcım olarak görmüştü. İlk kitabı Crepusculario’yu (Alacakaranlık) 1923 yılında babasının ona hediye ettiği saati ve elindeki üç beş eşyayı satarak yayınladı. Yani aslında Neruda, ilk kitabıyla bile ‘imkansız’ı yıkmayı, umudu kaybetmemeyi ve cesareti öğütlemeye başlamıştı. 1924’te yayımlanan ikinci kitabı Yirmi Aşk Şiiri ve Umutsuz Bir Şarkı ise onun adını en çok duyuran kitabıdır. Neruda, kariyeri için en önemli eserlerden biri olan Yirmi Aşk Şiiri ve Umutsuz Bir Şarkı’yı şöyle anlatır; “Yirmi aşk şiiri ve bir umutsuzluk şarkısı adlı bu kitap, acılarla dolu bir bildiri sayılırdı. Gençlik günlerimde de bana ıstırap vermiş tutku ve coşkunluklar, anavatanımın güney bölgelerinin o görkemli doğası bu kitaptaydı. Beğenirim bu kitabı, çünkü melankolinin yanı sıra yaşama sevgisi de vardır. Bir nehir ve bu nehirin denize kavuştuğu kıyılar bana yardımcı olmuştur. Yirmi aşk şiiri aynı zamanda Santiago’daki öğrencilik sokaklarımın, üniversitenin ve sarmaşık kokularına karışan aşkların da bir romanıdır.”

Yavaş yavaş ölürler
Seyahat etmeyenler.
Yavaş yavaş ölürler
Okumayanlar, müzik dinlemeyenler,
Vicdanlarında hoşgörüyü barındıramayanlar.

Yavaş yavaş ölürler
Alışkanlıklarına esir olanlar,
Her gün aynı yolları yürüyenler,
Ufuklarını genişletmeyen ve değiştirmeyenler,
Elbiselerinin rengini değiştirme riskine bile
girmeyenler,
Bir yabancı ile konuşmayanlar.

Yavaş yavaş ölürler
Heyecanlardan kaçınanlar,
Tamir edilen kırık kalplerin gözlerindeki pırıltıyı
görmek istemekten kaçınanlar.

Yavaş yavaş ölürler
Aşkta veya işte bedbaht olup yön değiştirmeyenler,
Rüyalarını gerçekleştirmek için risk almayanlar,
Hayatlarında bir kez dahi mantıklı tavsiyelerin dışına
çıkmamış olanlar…

Hem Kariyerinin Hem de Hayatının Kırılma Noktası: İspanya İç Savaşı

pablo-neruda-5-filmloverss

1933, 1935 ve 1937 yıllarında üç kitap olarak basılan Neruda’nın baş yapıtı olarak sayılan Yeryüzünde Konaklama adlı kitabı; gerçeküstücülüğün ve Güney Asya kültürünün etkisiyle, yeryüzünün değişken doğasını, insan gövdesine ve maddeye duyduğu sonsuz tutkuyu, İspanya İç Savaşı’nın ve II. Dünya Savaşı’nın yarattığı yıkımları, melankoliyi, acıyı, yitik aşkı, yalnızlığı zengin bir metaforla yansıtıyor. Kitap, Neruda’nın 1925-1945 yılları arasında yazdığı şiirlerini bir araya getiriyor.

18 Temmuz 1936’da İspanya’da iç savaş başlamıştı. Çok geçmeden, 19 Ağustos’ta ise o çok sevdiği dostu Garcia Lorca öldürüldü. Lorca’nın ölümü Neruda’yı çok derinden etkiledi ve onun önce İspanya sonra da Fransa’da Cumhuriyetçi harekete katılmasına neden oldu. Bu sırada şiirlerini topladığı Kalbimdeki İspanya (España en el corazón (1937)) üzerine çalışmaya başladı. İç savaş sırasında cephede basılan Kalbimdeki İspanya’nın ardından Neruda’nın yapıtlarında artık hep siyasi ve sosyal konuların etkisini göreceğimiz döneme başlamıştık.

Geceden başka ne işe yarar ki şiir,
acı bir hançer bulurken bizi, o gün için,
o alacakaranlık için, insanın vurulmuş yüreği
hazırlanırken ölmeye o düşmüş köşede?

Her şeyden önce geceleri,
geceleri var onca yıldız,
yoksullarla dolu bir evin
pencerelerindeki kurdeleler gibi
bir ırmağın içinde hepsi.
Bazıları ölmüş, belki yitirmişler
yerlerini ofislerde,
hastanelerde, asansörlerde,
madenlerde,
ağır yaralı yaratıklar acı çekiyor
ve amaçlar var orada ve gözyaşları her yerde:
aceleyle yitip giderken yıldızlar sonsuz bir ırmakta
daha çok ağlanılıyor pencerelerde,
gözyaşlarıyla aşınmış eşikler,
yatak odaları halıları ısırmak için
dalga dalga gelen gözyaşlarıyla ıpıslak.

Federico,
görüyorsun dünyayı, caddeleri,
sirkeyi,
istasyonlarda ayrılışları
kaldırırken duman kararlı tekerleğini
sadece bazı vedaların, taşın ve demir yolu izinin
bulunduğu yer doğru.

Onca insan var aynı soruyu soran
her yerde.
O kanlı kör, o öfkeli, ve o
cesaretsiz,
o zavallı dikenli ağaç,
sırtında kıskançlığıyla o soyguncu.

Hayat böyle işte, Federico, burada
benim hüzünlü adam
dostluğumun sunabileceği şeyler bunlar.
Bunların bir çoğunu yaşadın zaten,
ve daha fazlasını da giderek öğreneceksin.

İspanyol Göçmenler ve Konsolosluk Görevi!

pablo-neruda-4-filmloverss

Gabriel García Márquez’in dediği gibi Neruda, ‘bütün dillerde 20. yüzyılın en büyük şairi’dir. Bunun yanı sıra ise politik anlamda en aktif şairlerden de biridir. İspanya İç Savaşı’nın ardından tüm hayatı değişen Neruda, 1939’da Paris’te İspanyol göçmenler için konsolosluk görevine getirildi. Göreve başladığı yıl, iç savaştan kaçıp Fransa’ya sığınan iki binden fazla İspanyol için bir gemi ayarladı ve onların güvenli bir şekilde Valparaiso Limanı’na ulaşmasını sağladı. Bunun için Neruda ‘hayatımın en gurur verici göreviydi’ açıklamasını yapmıştı. Meksika’daki konsolosluk görevi sırasında ise Canto General de Chile’yi yazan Neruda, şiir ile politikayı hep bir arada tutmayı başarıyordu. O dönemde yazdığı bu eserde bütün Güney Amerika kıtasının doğası, insanları ve tarihi yazgısı epik şiir şeklinde anlatmaktaydı. 1950’de Meksika’da basılan kitap Şili’de ise el altından yayınlandı. Yaklaşık 250 şiirin yer aldığı kitap, on kadar dile çevrildi ve bu çeviriler yüzünden Neruda elçilik yaptığı ülkelerin çoğunda bir takım zorluklarla karşılaştı.

Ne kitaplar beni ağulasın diye yazdım,
Ne de zambak peşinde koşan;
Acemi çaylaklar için!
Ayı ve suyu dileyen
Basit kişiler için yazdım:
Düzen isteyen, ekmek ve şarap isteyen
Alet ve gitara isteyen
Basit halklar için
Halk için yazdım,
Şiirimi köylü gözleriyle okuyamayan.
Yaşantımı zehir zıkkım eden hava
Ve bir satır, kulaklarına ulaşacak bir gün:
İşte o zaman,
Başını kaldıracak basit emekçi
Ve taşlarla dövüşen madenci gülümseyecek
Alnını kaldıracak kürek işçisi
Ve şahane balığın pırıltısını daha iyi görecek
Balıkçı;
Ve elleri tutuşacak

Ve biraz yıkanınca
Kokulu sabunlar içindeki çarkçı
Bakakalacaklar şiirlerime
‘Belki bir arkadaştı” diyecekler

Başka taç istemem,
Bu bana yeter!

Neruda Her Zaman Faşizm Karşıtı Bir Duruş Sergilemiştir

pablo-neruda-9-filmloverss

Faşizmin sebep olduklarını her zaman gözler önüne seren, bu doğrultuda yarattığı şiirleriyle birçok kişiye direnmenin en güzel yolunu gösterdi belki de. Hem birçoklarını cesaretlendirdi hem de birçok yüreğe umut tohumu ekti. Neruda’nın hayatı sıradan bir şairin hayatından çok farklıydı, ki o da bunun farkındaydı. Neruda, onurlu bir şairin mücadelesini anlatırken şu sözleri kullanıyordu; “Belki de şairin yükümlülükleri tarihin her döneminde aynıdır. Şiir sokaklara taşmak, çarpışma üstüne çarpışmada yerini almak için saygı gördü. İsyancı diye anıldığında, şairin gözü korkutulamadı. Evet, şiir isyandır. Şair yıkıcı diye çağrılsa bile alınmaz.

Siyasal ve toplumsal meselelerde öylesine etkindi ki Neruda sadece şiirleriyle bu gücünü göstermiyordu. Mesela, 1945’te Şili Komünist Partisi’ne girerek senatör oldu. Ancak, Başkan Gonzalez Videla’nın grevdeki madencilere dönük baskıcı politikalarını protesto ettiği için hükümet tarafından 1948’de devlet düşmanı ilan edildi. Bir yıl boyunca kendi ülkesinde gizlenmek zorunda kaldı, ta ki Arjantin’e kaçıncaya kadar… Sonrasında Batı Avrupa’da, Sovyetler Birliği’nde ve Çin’de yaşamını sürdürdü. Tüm bu süre boyunca Şili halkını, Amerika tarihini, işçileri, diktatörleri, halkların çektiği sıkıntıları anlattığı kitabını 1950 yılında ‘Evrensel Şarkı’ adıyla yayınladı.

Yurtsever olduklarını söylediler.
Kulüplerde nişanlar verdiler birbirlerine
ve tarihlerini yazdılar.
Parlamento dolup taştı
Şatafattan, o günden beri
bölüştürüyorlar toprağı, yasayı,
en güzel caddeleri, havayı,
üniversiteleri ve ayakkabıları.

Onların alışılmadık girişimleri
acımasız aldatılarla süslü yöntemleriyle
kurulmuş bir Devlet oldu.
Konuşup durdular bunu her zaman
eğlencelerde ve resmi ziyafetlerde,
önceleri tarım bölgelerinde
subaylar ve avukatlarla.
Ve en sonunda getirdiler Kongre’ye
en yüce Yasa’yı, ünlü,
saygın, dokunulmaz,
Güçlülerin Yasası’nı.
Kabul edildi böylece yasa.

Tıklım tıklım ziyafet sofrası zenginlere.
Yoksullara çöpleri.
Zenginlere para.
Yoksullara iş.
Zenginlere büyük evler.
Yoksullara sefil baraka.
Ayrıcalık büyük hırsıza.
Hapis bir ekmek çalana.
Paris, Paris şövalyelere.
Madene, çöllere yoksul olan.

Ve herkes fırladı dışarı
doldurmak için ceplerini iş yerlerinde,
biri sütü tekelleştirdi,
öbürü çelik tellerle yolsuzluk yaptı,
başka biri şekerle,
ve hepsi yüksek sesle yurtsever dedi
kendi kendilerine, yurtseverlikte de
tekelleşerek, ve en güçlünün Yasa’sına sığınarak.

1 2
Daha yazı yok.
Filmloverss.com size daha iyi hizmet sunmak için çerezleri kullanır. Sitede gezerek çerezlere izin vermiş sayılırsınız. Ayrıntılı bilgi